Leidraad groepsdynamieken en pesten

Binnen dit project maken we een leidraad voor het onderwijsveld over groepsdynamieken en pesten. Die twee thema’s worden samen bekeken, maar ook apart uitgewerkt.

Het project bestaat uit drie fases:

  1. Verkenning: Bestaande informatie wordt geanalyseerd en experts geven hun mening over wat nog onderzocht moet worden.
  2. Onderzoek: Er wordt gekeken naar bestaande theorieën en succesvolle aanpakken rond groepsdynamieken en pesten.
  3. Ontwikkeling: De handleiding wordt getest in focusgroepen en er wordt extra materiaal ontwikkeld. De focus ligt op zowel het voorkomen als het aanpakken van pesten.

Probleemstelling

Het project wil een directe oplossing bieden voor kennisnoden en -behoeften aan ondersteuning die leven in het onderwijsveld. Door experts uit de praktijk (zoals leraren, directieleden, CLB-medewerkers en pedagogisch begeleiders) en wetenschappers te betrekken, zorgt het onderzoek ervoor dat de output nauw aansluit bij de vragen en uitdagingen van de onderwijspraktijk.

De relevantie van dit onderzoek ligt in de sterke samenhang tussen groepsdynamiek en pesten. Pesten wordt niet gezien als een individueel probleem, maar als een probleem op groepsniveau.

Onderzoeksvragen

  • Dit onderzoek richt zich op de thema's groepsdynamiek en pesten in het leerplichtonderwijs.
  • Het hoofddoel is de ontwikkeling van een wetenschappelijk onderbouwde, praktische leidraad over groepsdynamiek en een verdieping over pesten.
  • De studie hanteert de preventiepiramide van Deklerck (2011) als theoretisch kader, met een focus op preventieve en curatieve acties op school- en klasniveau (niveaus 2, 3 en 4).
  • De specifieke onderzoeksvragen worden niet vooraf vastgelegd, maar worden in de eerste fase van het project geoperationaliseerd op basis van een literatuurstudie en de input van een expertgroep. Dit proces leidt tot een definitief overzicht van onderzoeksvragen die de daaropvolgende systematische reviewstudie zullen sturen.

Onderzoeksaanpak

Het onderzoeksopzet bestaat uit drie fasen met een combinatie van methoden: 

  1. Scope-ontwikkeling en Conceptuele Review. Deze fase start met een grondige analyse van bestaande literatuur en rapporten over groepsdynamiek en pesten via een thematische analyse. Parallel wordt een Delphi-studie in twee rondes uitgevoerd met een expertgroep van 20 wetenschappers en praktijkexperts. Deze studie inventariseert en prioriteert de kennisnoden uit het werkveld en verzamelt input voor de definitieve onderzoeksvragen.
  2. Systematische Reviewstudie. Op basis van de vastgestelde onderzoeksvragen wordt een systematische zoektocht uitgevoerd naar peer-reviewed literatuur (systematische reviews, meta-analyses en (quasi-)experimentele interventiestudies) sinds 2005/2015. Studies worden geselecteerd op basis van strikte inclusie- en exclusiecriteria, zoals publicatietaal, methodologische kwaliteit en relevantie voor de onderwijscontext in OESO-landen. De geselecteerde studies worden geanalyseerd via een 'common elements' analyse om succesvolle componenten van interventies te identificeren.
  3. Validatie en Ontwikkeling. De onderzoeksresultaten worden vertaald naar een conceptleidraad. Deze wordt vervolgens voorgelegd aan twee focusgroepen, bestaande uit leraren, directies, lerarenopleiders en begeleiders. Hun feedback wordt gebruikt om de aanbevelingen te concretiseren en de bruikbaarheid en leesbaarheid van de materialen te optimaliseren. 

Output

De verwachte output van het project is een pakket van evidence-informed en praktijkgerichte materialen, waaronder:

  • Een definitieve versie van de leidraad groepsdynamieken en de leidraadverdieping pesten.
  • Nieuw ontwikkelde posters met concrete aanbevelingen voor de onderwijspraktijk.
  • Aanvullend ondersteunend valorisatiemateriaal dat nieuw is ontwikkeld of gecontextualiseerd.
  • Een wetenschappelijk eindrapport dat het volledige onderzoeksproces en de resultaten beschrijft.

Valorisatie

De disseminatie en valorisatie zijn een integraal onderdeel van het project. Naast de ontwikkeling van de praktische materialen (zie output), worden een inleidend webinar en een nazorgmoment voor lerarenopleiders, pedagogisch begeleiders en andere onderwijsprofessionals opgesteld om de materialen te introduceren en het gebruik ervan te ondersteunen.

Onderzoekers

Logo Leerpunt
Logo Vlaanderen Onderwijs & Vorming
Logo UAntwerpen

Meer weten of samenwerken?

Je kan bij ons onderzoekscentrum Toekomstgedreven Onderwijs bijvoorbeeld terecht voor:

  • Onderzoek en ondersteuning in kwaliteitsvol onderwijs - ook vanuit de (groot)stedelijke context.
  • Expertise in duurzaam onderwijs, leerklimaat en participatief leren en in schoolleiderschap 

Vragen over ons onderzoek?

Wil je meer meten over de inhoud van ons onderzoek?
Contacteer ons hoofd, dr. Haydée De Loof 

Vragen over ons aanbod voor scholen, over vorming en dienstverlening op maat? 

Contacteer onze business developer en matchmaker Eve Baert of ontdek ons huidig aanbod hier

Vragen over tools en communicatie?

Wil je meer meten over valorisatie en communicatie, over specifieke output en tools?
Contacteer onze verantwoordelijke voor communicatie en valorisatie, dr. Leen Adams